Energiebevoorrading: het is hoog tijd voor een generatie-overschrijdend energiepact

Ook verschenen in Knack.be.

“Ik kan niet garanderen dat het licht blijft branden,” citeerde een krant gisteren staatssecretaris voor Energie Melchior Wathelet, nu niet meer zeker is dat Doel 3 en Tihange 2 op tijd operationeel zullen raken om ons van genoeg elektriciteit te voorzien in de winter.

Het afscheid van de (goedkope) kernenergie plaatst ons als maatschappij voor hoofdbrekens.

Maar aan de andere kant van de markt maakt hernieuwbare energie het ons ook niet gemakkelijk. Vorige week dinsdag piekte de energieprijs tot 500 euro per megawatt uur (MWh), meer dan tien keer het gemiddelde.

Hoe kon dat gebeuren? Simpel: er was zoveel wind en zon voorspeld dat de netbeheerders ervan uitgingen dat zon en wind een aanzienlijk deel van de Belgische vraag naar energie zouden kunnen inlossen.

Dat lukte ook, tot een donderwolk de output van zonnepanelen deed kelderen. Toen was het alle hens aan dek om een tekort af te wenden, met piekprijzen tot gevolg.

Het is best ironisch: in omringende landen maken deskundigen zich zorgen over mogelijke lokale blackouts door overproductie op uitzonderlijk zonnige dagen. Wij vielen hier bijna zonder stroom op een dag die als uitzonderlijk zonnig werd aangekondigd.

Wie de markt van nabij bekijkt, ziet dat beide problemen gerelateerd zijn. We hebben als maatschappij geprobeerd om de nakende nucleaire exit op te vangen door in te zetten op hernieuwbare energie. Helaas hebben we, samen met de ons omringende landen, daarmee ook de markt scheefgetrokken.

We komen vandaag in de problemen op twee momenten: als er te weinig energie is, en als er teveel is.

Probleem 1: we hebben geen gascentrales standby staan

Het (bijna) tekort van vorige week dinsdag en de komende winter is geen probleem van technologie.

Er bestaat zeer betrouwbare technologie die heel snel extra energie kan leveren: een gascentrale. Het probleem is dat gascentrales overal in Europa stil staan wegens onrendabel. Eens “gemottebald” duurt het meestal maanden voor zo’n centrale weer energie levert.

We zijn het erover eens dat we 24/7 energie willen. En toch slagen we er niet in om spelers te overtuigen dat het rendabel is om hun gascentrale standby te laten staan om plotse pieken of dalen op te vangen. Dat is een duidelijk falen van het huidige marktmodel.

Probleem 2: de markt beloont verspilling op momenten dat we te véél energie produceren

Anderzijds faalt de markt ook op momenten dat we te véél energie op het net gooien.

Op zulke momenten moeten producenten van energie soms zelfs betalen om hun energie over het net te sturen. Dat moet mensen wel aanmoedigen om hun windmolen stil te zetten of hun zonnepaneel los te koppelen, juist? Toch niet.

Windenergie ontvangt een subsidie ten belope van zo’n 90 euro per megawatt uur. Producenten van windenergie voelen dus geen afdoende financiële druk om hun windmolen stil te leggen tot de prijs minstens 90 euro per megawatt uur onder nul duikt.

In het slechtste geval leidt die aansporing om te blijven produceren tot een acuut overschot aan energie, met potentieel lokale blackouts (“brownouts”) tot gevolg.

De zon schijnt niet altijd

Dit alles is niet het gevolg van domme beslissingen, of kortzichtig beleid. Het is ook geen pleidooi tegen hernieuwbare energie of subsidies voor hernieuwbare energie.

Ik stel gewoon vast dat het marktmechanisme en de prijszetting voor energie niet meer functioneren. Dat is niet onlogisch: het prijsmodel stamt uit de tijd dat we de knoppen van de centrales naar wens geleidelijk open en toe konden draaien.

Met zon en wind kan dat niet, dus moeten we de marktwerking voor energie corrigeren. We moeten ook durven toegeven dat kiezen voor hernieuwbare energie ook betekent dat we investeren in flexibele gascentrales, die standby staan. Dat wil ook zeggen dat je het rendabel maakt om gascentrales open te houden, ook al produceren ze (gedurende zekere tijd) niet.

In Duitsland en Frankrijk denkt men aan een vergoeding om gascentrales standby te houden, ook al produceren ze niet. Bij ons denkt men in de lopende tender voor nieuwe gascentrales aan een soort “verzekeringspremie” die uitbetaald wordt  indien blijkt dat de gascentrales niet rendabel zijn geweest, nadàt ze energie hebben geleverd om een tekort op te vangen. De beide ideeën zijn verwant.

Op langere termijn moeten we zorgen dat we capaciteitsproblemen op Europees niveau kunnen opvangen. Met voldoende interconnectie tussen de Europese markten kan je hernieuwbare energie installeren waar die het meest rendabel is: zon in Spanje, wind aan de kust, hydro-energie in de bergen. Ons doel moet zijn om hernieuwbare energie maximaal te spreiden, zodat we pieken en dalen uitvlakken.

Hoe we de oplossing ook vorm geven, laten we alsjeblieft zorgen dat de beslissingen die we nu nemen door iedereen gedragen worden. En dat toekomstige beleidsploegen niet elke keer het warme water opnieuw ietsje anders gaan uitvinden.

In Nederland hebben netbeheerders, consumenten, energieleveranciers en producenten samengewerkt aan een Energieakkoord, met garanties dat ook toekomstige beleidsploegen het zullen uitvoeren. Vorig jaar riepen Elia en Essent al op tot een breed energiepakt bij ons. Dat is haalbaar en nuttig. En het wordt dringend.

Frank Brichau
Frank Brichau is elektrotechnisch burgerlijk ingenieur en doctor in de toegepaste ingenieurswetenschappen. Hij startte zijn carrière in 1993 bij Shell Belgium, maar in mei 2011 maakte hij de overstap naar essent.be, waar hij CEO werd. Sinds 1 januari 2017 is Frank Chief Commercial Officer (CCO) Essent voor België en Nederland en Country Chair innogy voor België.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *